Bibliotheca Neerlandica Manuscripta

De Bibliotheca Neerlandica Manuscripta (BNM) verzamelt en presenteert gegevens over Middelnederlandse handschriften waar ook ter wereld bewaard. Tweederde van de documentatie is toegankelijk via een database.

Documentatie Middelnederlandse handschriften

W.L. de Vreese (1869-1938), grondlegger van de BNM

W.L. de Vreese (1869-1938), grondlegger van de BNM

De Bibliotheca Neerlandica Manuscripta (BNM) verzamelt en presenteert gegevens over middeleeuwse handschriften uit de Nederlanden (waar ook ter wereld bewaard), in het bijzonder gegevens over de Middelnederlandse teksten in deze handschriften en hun auteurs, over de personen die bij de productie van de handschriften betrokken waren en over de bezitters vanaf de Middeleeuwen tot op heden.

De complete documentatie bevindt zich in twee kasten met handschriftbeschrijvingen, geordend op bewaarplaats en signatuur. De tekstuele en codicologische gegevens van deze beschrijvingen zijn genoteerd op fiches en geordend in diverse kaartsystemen (o.a. auteurs en trefwoorden, kopiisten en bezitters, scriptoria en librijen). Beschrijvingen en kaartindexen zijn te raadplegen als onderdeel van de collectie Westerse handschriften van de Universiteitsbibliotheek Leiden. Gebruikers gelieven zich te melden bij de balie van de Leeszaal Bijzondere Collecties.


Database

Tweederde van de gegevens, aangevuld met materiaal uit recente publicaties, is sinds 1991 ingevoerd in een voor iedereen toegankelijke database, sinds 2007 in een nieuwe configuratie. Een uitvoerige gebruikershandleiding — met zoektips, informatie over zoeksleutels en de opbouw van de database — is beschikbaar als onderdeel van de database, aan te roepen via de Help-knop. 

De BNM neemt alleen gegevens uit publicaties over onder vermelding van de bron. Evenzo dienen gebruikers in voorkomende gevallen de BNM als bron te vermelden

Geschiedenis

De BNM werd als een persoonlijk onderzoeksinstrument opgezet door Willem Lodewijk de Vreese (1869-1938). Deze Vlaamse geleerde besefte dat een grondige bestudering van Middelnederlandse literatuur ingebed moest zijn in een onderzoek van alle perkamenten en papieren handschriften waarin de teksten overgeleverd zijn. In dat kader bezocht hij honderden bibliotheken, vervaardigde en verzamelde duizenden handschriftbeschrijvingen en ficheerde tienduizenden tekstuele en codicologische gegevens.

Na zijn dood werd de BNM door de Nederlandse overheid aangekocht en ondergebracht in de Universiteitsbibliotheek Leiden. Het apparaat — bestaande uit mappen en cassettes met beschrijvingen, indices in de vorm van kaartenbakken, alsmede foto's en bandwrijfsels — wordt er sindsdien beheerd en uitgebouwd, als onderdeel van de collectie Westerse handschriften.

In 1991 erkende NWO de BNM als landelijk expertisecentrum. Een jaar later gaven NWO en het toenmalige Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen een projectsubsidie waarmee een deel van de tekstuele, codicologische en bibliografische gegevens uit de kaartenbakken aan de hand van recente literatuur werd geanalyseerd en ingevoerd in een algemeen toegankelijke database, als onderdeel van de Leidse OPC (Retroproject 1992-1995).

Begin 1997 werd door NWO subsidie toegekend voor een vervolgproject. Hiermee werden – eveneens na analyse met behulp van van recente publicaties – de gegevens van kleinere teksten en van bezitters ingevoerd (Retroproject 1997-2000).

Thans is circa tweederde van de gegevens in de kaartenbakken in verbeterde vorm beschikbaar in de database.

Literatuur

  • W. de Vreese, 'Over eene bibliotheca Neerlandica manuscripta'. In: Verslagen en Mededeelingen der Koninlijke Vlaamsche Academie (1902), dl. II, p. 205-250.
  • G.I. Lieftinck, 'De Bibliotheca Neerlandica Manuscripta'. In: Het boek 26 (1940-1942), afl. 4 (1942), p. 365-368.
  • P.J.H. Vermeeren, De Bibliotheca Neerlandica Manuscripta van Willem de Vreese. Utrecht 1953. (proefschrift U.v.A.).
  • J.A.A.M. Biemans, De Bibliotheca Neerlandica Manuscripta: reorganisatie en voortzetting van een documentatie-apparaat. In: Ontsluiting van middeleeuwse handschriften in de Nederlanden. Verslag van studiedagen gehouden de Nijmegen, 30-31 maart 1984. Red. A.J. Geurts. Nijmegen 1987 (= Nijmeegse codicologische cahiers, 8-9), p. 47-67.
  • J.A.A.M. Biemans, Vijftig jaar BNM in de Leidse UB. Leiden 1989. (= Kleine publicaties van de Leidse Universiteitsbibliotheek, 3).
    — [Geeft in acht hoofdstukken een overzicht van de ‘papieren’ BNM: 1. Willem de Vreese, een beknopt overzicht van zijn levensloop. — 2. De Bibliotheca Neerlandica Manuscripta. — 3. Index op auteurs en/of trefwoorden; beschrijvingen; Index op literatuur over de handschriften. — 4. Index op scriptoria en librijen; Index op kopiisten en bezitters. — 5. Index op banden; de collectie rubbings. — 6. Index op miniaturen, Index op miniaturisten, de Collectie Byvanck. — 7. Handen in de BNM]. — [PDF]
  • A.Th. Bouwman, 'De Bibliotheca Neerlandica Manuscripta: van kaartenbak tot database'. In: Boeken in de late Middeleeuwen: verslag van de Groningse Codicologendagen 1992. Uitgeg. door J.M.M. Hermans en K. van der Hoek. Groningen 1994. (= Boekhistorische reeks, 1), p. 301-312.
  • A.Th. Bouwman en G. Warnar, 'Willem de Vreese en de Ruusbroec-handschriften'. In: Tijdschrift voor Nederlandse taal- en letterkunde 110 (1994), p. 301-324.
  • A.Th. Bouwman, 'BNM-database bereikbaar via OPC'. In: CRI-Bulletin, oktober 1995, p. 11-14.
  • G. Warnar en A.Th. Bouwman, 'The Bibliotheca Neerlandica Manuscripta as an electronic database: achievements and expectations'. In: Sources for the history of Medieval books and libraries. Ed. R. Schlusemann, J.M.M. Hermans & M.Hoogvliet. Groningen, 1999, p. 339-352.
  • R.Th.M. van Dijk, 'Titus Brandsma en de bestemming van de "Bibliotheca Neerlandica Manuscripta" van Willem de Vreese'. In: Ons geestelijk erf 72 (1998), p. 273-292; 73 (1999), p. 40-72.

Laatst Gewijzigd: 03-11-2014