Bibliotheca Thysiana

De collectie omvat circa 2500 boeken en ettelijke duizenden pamfletten op alle gebieden van wetenschap. Het is de enige bibliotheek in Nederland uit de zeventiende eeuw die in zijn oorspronkelijke behuizing bewaard is gebleven.

De Leidse Bibliotheca Thysiana werd in 1653 bij testament gesticht door de jonge jurist Joannes Thysius (1622-1653). Het is de enige bibliotheek in Nederland uit de zeventiende eeuw die in zijn oorspronkelijke behuizing bewaard is gebleven. De collectie omvat circa 2500 boeken en ettelijke duizenden pamfletten op alle gebieden van wetenschap.


Johannes Thysius (1622-1653)

Johannes Thysius (1622-1653) was de zoon van een rijke Amsterdamse koopman van Zuid-Nederlandse origine. In 1634 was hij in Leiden komen wonen na het overlijden van zijn ouders. Hij woonde in het huis van zijn oom Constantin l’Empereur, die hoogleraar Oosterse talen was aan de universiteit. In Leiden bezocht Thysius de Latijnse school en daarna de universiteit, waar hij rechten studeerde. Daarna vertrok hij voor een Grand Tour door Engeland en Frankrijk, die maar liefst anderhalf jaar duurde. Na zijn terugkeer behaalde hij in Leiden zijn doctorstitel en was hij klaar voor een maatschappelijke carriere. Daar is het echter nooit van gekomen, want in 1653 stierf hij, slechts 31 jaar oud.

Bijzonder is dat Thysius in zijn testament bepaalde dat zijn bibliotheek moest worden bestemd ‘tot publycque dienst der studie’. Waarschijnlijk had hij ook studenten als gebruikers op het oog, want behalve dat hij zijn boeken naliet, reserveerde hij een aanzienlijk deel van zijn nalatenschap voor de bouw van een bibliotheekbehuizing op de hoek van het Rapenburg en de Groenhazengracht, vlak bij het toenmalige Waals College, waar onbemiddelde theologiestudenten van Zuidnederlandse en Franse komaf kost en inwoning genoten.

De bouw van de bibliotheek was in handen van Thysius’ aangetrouwde neef Marcus du Tour, die de Leidse stadsarchitect Arent van ’s Gravesande, bouwheer van onder andere de Lakenhal en de Marekerk, opdracht gaf een ontwerp te maken. De totale kosten van bouw en inrichting bedroegen het toen zeer aanzienlijke bedrag van 14.500 gulden. Het resultaat is om meer dan één reden uniek. De Bibliotheca Thysiana is het enige voorbeeld dat in Nederland uit de zeventiende eeuw is overgeleverd van een specifiek als bibliotheek bestemd gebouw inclusief een woning voor de huisbewaarder. Bibliotheken werden toendertijd doorgaans gehuisvest in reeds bestaande panden, waaronder veel geconfisqueerde katholieke kerken en kapellen.


Het interieur

Uitzonderlijk is voorts dat hier een complete zeventiende-eeuwse particuliere bibliotheek is bewaard, die een indruk geeft van het boekenbezit van een jonge, geleerde boekenliefhebber uit de periode van het late Humanisme. Tot de inrichting behoort bovendien een zeer zeldzame houten boekenmolen, die waarschijnlijk door Thysius zelf is aangeschaft. Tot slot is de Bibliotheca Thysiana misschien wel het mooiste Leidse voorbeeld van het zgn. Hollandse Classicisme, een architectuurstijl die sterk is beïnvloed door de Italiaanse renaissance-architectuur van de zestiende eeuw.


Hoewel er door de tijd heen wel het nodige aan het exterieur en interieur is veranderd, is de toestand, zeker na de laatste, in 2001 voltooide restauratie, toch min of meer zoals die was bij de oplevering in 1655. Overigens zijn gebouw en collectie mede zo goed bewaard gebleven, doordat het gebruik ervan altijd bescheiden is geweest. Het lijkt wel of de Bibliotheca Thysiana door de tijd vergeten is.


Informatie vinden uit de Bibliotheca Thysiana

  • De Catalogus geeft u informatie over het gedrukte materiaal van de Bibliotheca Thysiana. De pamfletten zijn daar ook in te vinden tot het jaar 1700, voor zover binnen Nederland gedrukt.
  • In de gedrukte pamfletten-catalogi vindt u de pamfletten na het jaar 1700 en de pamfletten voor 1700 buiten Nederland gedrukt.
  • De gedrukte catalogus 'Bibliotheca Thysiana : Catalogus archief, familiepapieren en koopmansboeken' geeft informatie over het archief.
Al het materiaal uit de Bibliotheca Thysiana kunt u inzien op de Leeszaal Bijzondere Collecties.
Ook vindt u daar de verschillende catalogi. 
Onder het kopje 'Raadplegen' vindt u meer informatie over het aanvragen van dit materiaal. 

Bezichtiging van de Bibliotheca Thysiana

De Bibliotheca Thysiana is op afspraak tegen betaling te bezichtigen.
Een rondleiding van ca. een uur kost EUR 125 voor groepen tot ca. 20 personen. 
De Elsevier-kamer op de begane grond is beschikbaar voor vergaderingen en ontvangsten. De kosten hiervan bedragen EUR 150 per dagdeel, excl. toezicht van de huisbewaarder.

U kunt hierover inlichtingen inwinnen bij de Bijzondere Collecties:
specialcollections@library.leidenuniv.nl
tel. 071-5272857

Relevante Literatuur

P.J. Blok, ‘De Bibliotheca Thysiana te Leiden’, Tijdschrift voor boek- en bibliotheekwezen, 5 (1907), 53-61.

O. Blom, De Phoenix van het Rapenburg (Leiden, 1998).

R. Breugelmans, ‘In het teken van de phoenix. De Bibliotheca Thysiana te Leiden’, De Boekenwereld, 2 (1985-86), 38-45.

B. Büch, ‘Een zorgelijk legaat. De Bibliotheca Thysiana te Leiden’, in: idem, Bibliotheken (Amsterdam, 1984), 89-96.

B. Büch: ‘Wereldwonder aan de gracht’, in: AD magazine 4 mei 2002, 12-17.

W.M.M. Heynen jr., ‘De familie Thys(ius) alias Keynooge te Amsterdam en Leiden’, Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen, 88 (1984), 111-116.

P.G. Hoftijzer, ‘Een nieuwe jeugd voor de Bibliotheca Thysiana te Leiden’, De Boekenpost, 9/56 (2001), 20-21.

C. de Jonge, ‘De "grand tour" van Johannes Thysius’, Leids jaarboekje, 68 (1976), 65-80.

J.A. van Lanschot Hubrecht, Johannes Thysius (1621-1653) en de Bibliotheca Thysiana te Leiden (Châteauneuf de Grasse, 1985).

Th.H. Lunsingh Scheurleer, W. Fock, A.J. van Dissel, Het Rapenburg. Geschiedenis van een Leidse gracht, dl. IIIa (Leiden, 1988), 73-109.

E.M. Mourits, ‘Johannes Thysius en Job Ludolf: een vriendschap’, Leids Jaarboekje, 92 (2000), 54-74.

J.W. Muller, ‘Uit de geschiedenis der Bibliotheca Thysiana’, Leids jaarboekje, 26 (1933-34), 62-90.

H. van Oerle, ‘De bouwgeschiedenis van de Thysius bibliotheek aan het Rapenburg’, Leids jaarboekje, 35 (1943), 107-119.

L.D. Petit, Bibliotheek van Nederlandsche pamfletten. Verzamelingen van de bibliotheek van Joannes Thysius en de bibliotheek der Rijks-Universiteit te Leiden, 3 dln. plus supplement (’s-Gravenhage, 1882-1934).

R. van Roijen, Catalogus archief, familiepapieren en koopmansboeken Bibliotheca Thysiana (Leiden, 1941) (ex. Dousa kamer Universiteitsbibliotheek).

J. Schaeps, ‘Prenten uit de Bibliotheca Thysiana’, Het Leidse Prentenkabinet. De geschiedenis van de verzamelingen (Baarn, 1994), 247-306.

P.A. Tiele, Catalogus van de bibliotheek van Joannes Thysius (Leiden, 1879).

Laatst Gewijzigd: 30-01-2014