425 jaar Universiteitsbibliotheek

De Universiteitsbibliotheek in Leiden bestaat 425 jaar en laat dat niet ongemerkt voorbij gaan. Naast een jubileumuitgave over de oudste publieke bibliotheek van Nederland organiseert de bibliotheek vier lezingen over spraakmakende boeken uit de bijzondere collecties: van Arabische nachten tot de Lof der zotheid.

Aanmelding publiekslezingen

Nederlands oudste publieke bibliotheek viert 425 jaar geschiedenis en de toekomst

Op woensdag 31 oktober is het 425 jaar geleden dat de Universiteit Leiden haar eerste bibliotheekruimte in gebruik nam in het Academiegebouw. Het eerste boek was de achtdelige Polyglotbijbel geschonken door Willem van Oranje. Inmiddels beschikt de universiteit over zes bibliotheken, over ruim 4.200.000 boeken en 1.000.000 e-books, en toegang tot 600 miljoen online artikelen.

De bibliotheek brengt op haar verjaardag in samenwerking met Leiden University Press een boek uit om u mee terug te nemen in haar rijke geschiedenis, maar ook om kort vooruit te blikken op een veelbelovende toekomst:

Magna Commoditas. Leiden University's Great Asset. 425 Years of Library Services and Collections door Christiane Berkvens-Stevelinck (te bestellen vanaf 31 oktober 2012)

In de wandvitrines in de hal van de Oude UB, Rapenburg 70, is tot en met 11 januari 2013 een selectie van beelden te zien die opgenomen zijn in dit boek.

Van Arabische nachten tot de Lof der zotheid: spraakmakende boeken in de bijzondere collecties

Arabische nachten in Andalusië, de zotheid verklaard door Erasmus, de mooiste en meest uitgebreide atlas uit de Gouden Eeuw en de rake studentenschetsen van Klikspaan. Universitaire Bibliotheken Leiden viert het 85^ste lustrum van de bibliotheek met een reeks publiekslezingen over spraakmakende boeken. Vooraanstaande kenners vertellen erbij en laten deze werken uit onze bijzondere collecties zien.

Donderdag 1 november
Remke Kruk (em. hoogleraar Universiteit Leiden) over De ring van de duif van Ibn Hazm, Arabische nachten in Andalusië.
Donderdag 15 november
Peter van der Krogt (docent Universiteit Utrecht) over de Atlas Maior van Blaeu, de mooiste en meest uitgebreide atlas uit de Gouden Eeuw.
Donderdag 29 november
Peter van Zonneveld (docent Universiteit Leiden) over de rake Studentenschetsen van Klikspaan
Donderdag 6 december
Hans Trapman (em. hoogleraar Erasmus Universiteit Rotterdam) over de Lof der zotheid van Erasmus

Alle programma’s duren van 19.30 tot 21.00 uur. De lezingen vinden plaats in de Vergaderzaal van de Universiteitsbibliotheek, Witte Singel 27 te Leiden.

Aanmelding publiekslezingen

Meldt u zich minstens twee dagen voor de lezing(en) van uw keuze aan per e-mail aanmelding@library.leidenuniv.nl of per telefoon: 071-527 2832. Vermeldt u graag de achternaam van de spreker zodat duidelijk is voor welke lezing(en) u zich opgeeft. Deelname is gratis.

Van kettingbanden tot e-books ‘in the cloud’: geschiedenis en toekomst

De jubileumuitgave Magna Commoditas. Leiden University's Great Asset. 425 Years of Library Services and Collections blikt terug op een bijzondere geschiedenis, maar kijkt ook kort naar de toekomst van de wetenschappelijke bibliotheek. Hier volgt vast een voorproefje.

De geschiedenis

De huidige Universiteitsbibliotheek aan de Witte Singel in Leiden is een opvallend gebouw uit de jaren 80. Binnen wordt letterlijk flink getimmerd aan een bibliotheek van de toekomst. Wie er dagelijks binnen loopt zou vergeten dat we Willem van Oranje mogen bedanken voor deze oudste universiteitsbibliotheek van Nederland. Na Leidens ontzet van de Spanjaarden in 1574 gaf hij namelijk het stadsbestuur toestemming om een universiteit te stichten. Daar hoorde een bibliotheek bij in de buurt van de collegezalen. Janus Dousa, bevelhebber van het stadsgarnizoen en curator van de universiteit, werd als eerste bibliothecaris aangesteld.

Omdat de collectie al snel buiten haar voegen groeide en de bewaaromstandigheden verre van ideaal waren verhuisde de bibliotheek in 1595 naar de Faliede Begijnkerk aan het Rapenburg. Op de bovenverdieping stonden de folianten aanvankelijk aan kettingen in de lectrijnen om diefstal te voorkomen. De bibliotheek groeide niet alleen door eigen aankopen, maar ontving ook regelmatig schenkingen en legaten. Zo beschikt de universiteit onder meer over wereldberoemde klassieke en oosterse handschriften, over een indrukwekkende verzameling 17^e en 18^e eeuwse (manuscript)kaarten en atlassen, en over de meest complete publieke fotocollectie in Nederland, inclusief recent werk zoals van Erwin Olaf. De collecties zijn wereldwijd van groot cultuurhistorisch belang. De bibliotheek maakt deze schatten daarom ook beschikbaar aan het brede publiek door jaarlijks een grote overzichtstentoonstelling te organiseren in samenwerking met Nederlandse musea. Deze tentoonstellingen zijn publiekstrekkers en worden uitermate positief besproken in de landelijke pers. In 2011 plaatste UNESCO het La Galigo manuscript op haar werelderfgoedlijst van documenten, een mythisch epos in de Buginese taal dat bewaard wordt in Leiden.

Vanwege de gestage groei van de collecties en veranderende behoeften verbouwde men keer op keer om meer ruimte te scheppen, maar na bijna vier eeuwen werd de Faliede Begijnkerk echt te klein. En dat terwijl de faculteiten inmiddels eigen bibliotheken in gebruik hadden. Architect Bart van Kasteel ontwierp een gebouw aan de Witte Singel, waarin de centrale bibliotheek in 1983 plaats nam tussen de universitaire nieuwbouw voor de geesteswetenschappen. Het gebouw mocht maar 3 lagen hoog zijn. Om alle collecties en faciliteiten te kunnen herbergen voegde de architect over de hele oppervlakte ondergronds nog twee verdiepingen toe. Nu is dat zelfs krap. Van verhuizing is echter voorlopig geen sprake: met de opkomst van e-books zal het ruimteprobleem zichzelf zomaar op kunnen lossen.

De toekomst

In 2010 bundelden de centrale UB en de faculteitsbibliotheken hun krachten weer in één bibliotheekorganisatie en zo ontstond het huidige expertisecentrum Universitaire Bibliotheken Leiden. Door de eeuwen heen heeft de instelling zich telkens verjongd om in te spelen op invloeden uit haar omgeving, maar vandaag de dag staat zij misschien wel voor de grootste uitdagingen in haar geschiedenis. De informatiemaatschappij is in twee decennia totaal veranderd en dat vraagt om een bibliotheekrevolutie. Ondanks sommige sombere voorspellingen ziet Bibliothecaris van de Universiteit Kurt De Belder juist een toekomst vol nieuwe kansen voor onderzoeksbibliotheken die deze revolutie mee vorm geven:

“Wij transformeren onze bibliotheek van een faciliterende instelling tot een partner in onderwijs en onderzoek. Met alleen e-books en een zoeksysteem in the cloud die we inmiddels aanbieden, halen partijen op het gebied van informatie vinden, zoals Google, ons in. We ontwikkelen specifieke expertises binnen deze digitale wereld die wij als betrouwbare en onafhankelijke partij kunnen bieden aan onderzoekers, studenten en docenten. Een boek digitaliseren bijvoorbeeld gaat verder dan een digitale kopie aanbieden als je wilt dat het bruikbaar is voor onderzoek en voor computer gestuurde analyse. Maar er zijn ook andere uitdagingen door digitalisering: hoe wordt de informatie geleverd die je echt nodig hebt in dit overweldigende aanbod? En hoe weet je welke online informatie betrouwbaar is? Hoe zorg je ervoor dat ruwe onderzoeksgegevens niet verloren gaan op een particuliere laptop? In Leiden houden we ons nu veel bezig met deze moderne vraagstukken.”

“We werken bijvoorbeeld aan Virtual Research Environments, dat zijn speciaal ontwikkelde digitale omgevingen waarin onderzoekers kunnen samenwerken, aan publicaties werken en hun onderzoeksgegevens samen kunnen bewaren, delen en bewerken. We ondersteunen inmiddels twaalf Leidse onderzoeksgroepen en ontwikkelen deze omgevingen gaandeweg. We specialiseren ons verder op het gebied van onderzoeksdata in samenwerking met de nationale data archieven, op open access, text mining, publicatie advies en gerelateerde onderwerpen als auteursrecht, zodat we diensten, cursussen en tools kunnen bieden aan studenten en onderzoekers. We werken samen met andere universiteiten en de Koninklijke Bibliotheek om grote stappen te maken in digitalisering. In 2011 behaalden we prachtig resultaat door een grote hoeveelheid laat achttiende eeuwse Nederlandse boeken digitaal beschikbaar te stellen via earlydutchbooksonline.nl, maar er zijn nog veel hordes te nemen om zulke materialen digitaal nòg toegankelijker te maken voor onderzoek.”